side-area-logo
PAS op de plaats

Op 29 mei 2019 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (PAS). In dit besluit wordt uitgesproken dat het PAS geen basis mag vormen voor het verlenen van toestemming voor activiteiten die extra stikstof uitstoot/emissie veroorzaken, aangezien het in strijd is met de Europese Habitatrichtlijn[1]. Deze uitspraak, en met name de gevolgen, werden de afgelopen tijd breed uitgemeten in de media[2]. Daarentegen werden de tijdlijn, de onderliggende kwestie en de positieve kant een stuk minder vaak belicht.

PrYme Professionals heeft een bijdrage geleverd aan de inrichting van de projectbeheersing binnen PAS, waarbij onze creatieve aanpak heeft bijgedragen aan een overzichtelijke indeling van activiteiten binnen het programma.  Denk bijvoorbeeld aan het inzichtelijk maken van belangrijke mijlpalen en de onderlinge afhankelijkheid van de verschillende partijen weergeven. Een complexe opgave, mede door het groot aantal stakeholders en veelheid aan informatie. Door slim gebruik te maken van aanwezige kennis en enthousiasme binnen het projectteam hebben we de programmaorganisatie een stap vooruitgeholpen in de beheersing.

Historie
De totstandkoming van het PAS start in 2007. In dat jaar kwam Gerda Verburg, de toenmalige minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, met het ‘Toetsingskader ammoniak en Natura 2000’[3]. Middels dit toetsingskader beoogde de minister “veehouderijbedrijven duidelijkheid te bieden over hun uitbreidingsmogelijkheden, voor zover het ammoniak betreft.”, waarbij de uitbreiding ”geen significante negatieve effecten op het betreffende natuurgebied mag hebben”. Deze voorloper werd na meerdere adviesgroepen[4] omgevormd tot de definitieve[5] versie van het PAS.

In juli 2015 werd het PAS ingevoerd, met als doel “het behoud en de ontwikkeling van voor stikstof gevoelige natuur te verzekeren, waarbij in aanmerking is genomen de ontwikkelingsruimte die beschikbaar wordt gesteld voor economische activiteiten”[6]. Simpel gezegd: enerzijds zorgen dat de (verhoogde) stikstofemissie[7] geen negatieve gevolgen heeft voor de natuur en anderzijds ruimte bieden aan bijvoorbeeld ontwikkeling en uitbreiding van veehouderijen, wegen en bedrijventerreinen. Deze twee ogenschijnlijk tegenstrijdige doelen werden verbonden door een wederkerige constructie: door maatregelen op de ene locatie te treffen, die leiden tot de reductie van één eenheid stikstof, mag een halve eenheid stikstof op een andere locatie extra worden uitgestoten. Op deze wijze werd er afgesproken dat vooraf toestemming verleend kan worden aan stikstof veroorzakende activiteiten (vooraf), met het nemen van maatregelen die een vooruitzicht bieden op mogelijk toekomstig positieve gevolgen (achteraf). Diederik Samson, die nota bene zelf als Kamerlid meeschreef aan het PAS, omschreef dit in zijn column in de Volkskrant[8] als “creatief boekhouden” van de overheid.

PAS op!
Deze ‘creatieve boekhouding’ is uiteindelijk wat het PAS de kop heeft gekost. De Raad van State volgt namelijk de uitspraak die het Europees Hof van Justitie eind 2018 al heeft gedaan. In deze uitspraak gaf het Europees Hof aan dat, in navolging van de Europese Habitatrichtlijn, de positieve gevolgen van de uit te voeren maatregelen vooraf al vast moeten staan. Hetgeen wat het PAS precies op andere wijze had ingericht.

De aanbevelingen die aan het kabinet gedaan zijn door de commissie Remkes doen in ieder geval genoeg (stik)stof opwaaien. Een vraag die voorlopig niet kan worden beantwoord: hoe nu verder? Beleid gebaseerd op onzekere rekenmodellen brengt ons niet dichterbij een oplossing voor deze lastige kwestie. Hoe zorgen we voor een Nederland dat niet ‘op slot’ zit met betrekking tot nieuwe ontwikkelingen? Is het stikstofprobleem überhaupt een kwestie die op nationaal niveau moet worden opgelost?

  1. https://www.raadvanstate.nl/programma-aanpak/@115651/pas-mag/
  2. https://nos.nl/artikel/2289861-wat-heeft-stikstof-te-maken-met-een-mogelijke-stop-op-allerlei-projecten.html; https://www.nrc.nl/nieuws/2019/06/20/mogelijk-tientallen-projecten-in-gevaar-door-rvs-uitspraak-stikstof-a3964430; https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/wat-is-er-schadelijk-aan-stikstof-en-waarom-moet-het-beperkt-worden
  3. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30654-43.html
  4. Allereerst de taskforce onder leiding van de heer Trojan, vervolgens de adviesgroep onder leiding van de heer Huys en uiteindelijk ook de Commissie voor de milieueffectrapportage (m.e.r.).
  5. Met uitzondering van de partiële wijzigingen; drie herzieningen respectievelijk toegevoegd in december 2017, maart 2017 en december 2017.
  6. https://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/documenten/pas/algemeen/Programma%20Aanpak%20stikstof%2018%20december%202017.pdf
  7. Met name veroorzaakt door de uitstoot van ammoniak in de landbouw.
  8. https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/om-overheidsdarteritus-te-vermijden-moeten-politici-vaker-doen-waarvoor-ze-zijn-gekozen-kiezen~b391acf0/